Bijna 60 jaar heb ik met onderwijs te maken gehad. Eerst als leerling en student, later als docent. In die periode heb ik van alles meegemaakt. Een aantal ervaringen van mij heb ik ondergebracht in een verhaal. Al die verhalen staan op deze site. Het gaat om de verhalen:
7 Onderwijs in Finland in 2014
Van 5 tot 11 oktober 2014 brachten acht docenten van ROC Midden Nederland, waaronder ik, een bezoek aan Finland. Finland trok ons aan door positieve berichten over het onderwijs aldaar. Het kent een aantal bijzondere kenmerken waardoor het behoort tot het beste van de wereld. Wat is daarvan bruikbaar in het Nederlandse onderwijs?
Eerst bespreek ik de situatie zoals we ons die voorstelden in Finland, daarna onze ervaringen met het onderwijs tijdens ons bezoek aan het land. Tot slot trek is mijn conclusies.
Het beeld dat wij hadden van Finland was vooral gebaseerd op de uitslagen van de PISA-onderzoeken, waarin het onderwijs van een groot aantal landen wordt vergeleken. De afgelopen jaren eindigde het Finse onderwijs steevast in de top-3. Verder is er het boek Finnish lessons van Pasi Sahlberg, die het Finse onderwijsmodel als succesmodel presenteert. Hij noemt zaken als een langdurige basisopleiding van 7 tot 16 jaar, een relatief gering aantal lessen, docenten die allemaal een universitaire opleiding hebben genoten en daardoor een grote status hebben, kleine klassen, goede begeleiding van de docenten, geen inspectie, geen examens, gratis onderwijs op alle niveaus en een stabiele politieke en economische situatie. De basis van het Finse onderwijs is vertrouwen. Vertrouw erop dat iedereen goed doet wat hij moet doen en iedereen doet dat heel relaxt.
Op onze reis bezochten we verschillende scholen en instanties. We begonnen bij de National Board of Education, een instituut dat is gelinkt aan het Ministerie van Onderwijs en dat vooral onderzoek doet. Daarna bezochten we twee scholen met beroepsonderwijs in Helsinki en een in Kuopio. Een van de scholen in Helsinki is gespecialiseerd in studenten met leerproblemen, de school in Kuopio is vergelijkbaar met ons ROC. Naast de scholen bezochten we projecten waar werklozen en uitvallers uit het onderwijs worden opgevangen.
De National Board schetste ons het resultaat van een studie over schooluitval. Daaruit bleek dat de uitval iets was teruggelopen bij een vergelijking tussen 2005 en 2010. Dat klinkt positief. Daarnaast waren ze vooral somber over de economische situatie die voor het onderwijs gevolgen zou hebben. Dat bleek tijdens ons bezoek aan de school voor leerlingen met bijzondere aandacht. De school moet binnenkort en boekwerk invullen van 174 pagina's om de activiteiten te verantwoorden aan de overheid en met met minder geld gaan doen. Zij zagen de toekomst somber in.
Heel anders was het verhaal op Omnia, een beroepsonderwijsinstelling in Espoo, een voorstad van Helsinki. Daar was een nieuwe school gebouwd met moderne voorzieningen en een positieve instelling. Bijna swingend werd ons verteld hoe goed de school is, welke geweldige resultaten de school bereikt en welke bekroningen de school al had ontvangen. Ze zien geen problemen, alleen uitdagingen. De school werkt samen met ondernemers en ziet de toekomst zonnig tegemoet De school verwacht geen financiële problemen. Het verhaal klonk mij te rooskleurig in de oren. Het lijkt mij onwaarschijnlijk dat alles goed gaat, dat alles lukt, dat alle docenten en studenten positief zijn. We konden het niet navragen bij de studenten, want die genoten net van de [gratis] lunch die leerlingen op school krijgen.
De school in Kuopio gaf een realistischer beeld. Ook hier viel ons op dat de klassen klein zijn, al zouden de klassen op papier uit 20 leerlingen moeten bestaan. Het leven op de school is erg relaxt. Na elk lesuur van 45 minuten is er een pauze van 15 minuten en er is een ruimte waar mensen kunnen relaxen op kussens met ontspannende muziek en beelden van het Finse landschap. De school is uit rond twee uur in de middag.
Naast de scholen bezochten we een instelling die zich bezighoudt met Kringloopactiviteiten en daarvoor gebruik maakt van drop outs uit het onderwijs en langdurig werklozen. Vergelijkbaar met de kringlooporganisaties in Nederland. Ze werken met de meest depressieve mensen in Finland. Ze hebben succes met 40% van de binnenkomende mensen.
We bezochten een buurthuis waar mensen opvang konden krijgen bijhet zoeken naar werk, het schrijven van cv's en het solliciteren. Ze waren vier maanden open en hadden 40 bezoekers ontvangen. Snel rekenen leert: een per twee dagen.
In een spiksplinternieuw pand zit een organisatie die allerlei re-integratie-in-de-arbeidsmarktprojecten moet coördineren. Ook hier hoorden wij een somber verhaal: hoewel de organisatie pas twee jaar bestaat, moeten landelijk 700 van de 330 banen worden geschrapt en moet de bezuiniging worden doorgevoerd.
Als laatste bezochten wij een instituut dat psychologische begeleiding biedt aan re-integreerders in de arbeidsmarkt. Al deze hulp is gratis, maar kost veel geld.
Het Finse onderwijsmodel heeft een aantal zeer goede kanten. Als eerste noem ik dat het onderwijs begint met een gesprek met elke leerling om daarin zijn onderwijsplan vast te stellen. Uitgangspunt is dus wat de leerling wil. Verder is de coaching zeer goed geregeld. Er zijn veel counselors die zich alleen met een groep bezig houden en permanent voor de groepsleden beschikbaar zijn. En zaken als gratis onderwijs en ondersteuning voor iedereen spreken mij erg aan.
Maar daar ligt ook het probleem van Finland. De economische situatie is dramatisch veranderd. Het succesverhaal van Nokia, dat Pasi Sahlberg in zijn boek beschrijft, is verworden tot een drama. De komende verkiezingen garanderen geen voortzetting van de politieke stabiliteit. In ieder geval veroorzaken geldproblemen dat de overheid heel anders tegen het onderwijs gaat aankijken. Niet meer is vertrouwen de basis van het onderwijs, maar efficiëëntie. De overheid wil verantwoording van de activiteiten die een school of instituut verricht en voert in ieder geval flinke kortingen door. Die aanpak is nieuw voor de Finnen en veel leraren voelen zich daar niet gemakkelijk bij.
We gingen naar Finland om te zien of [elementen van] het Finse model in Nederland in te voeren zouden zijn. Onze ervaring is dat Finland bezig is veel elementen uit het Nederlandse model over te nemen. Op de dag van onze terugreis hoorden wij dat Finland de triple-A-status is kwijtgeraakt. Economisch gaat het dus nog slechter dan voorheen. Het is jammer dat het gebrek aan geld de goede zaken van het Finse onderwijs doet verdwijnen. .